Teffgras voor paarden: het suiker- en fructaanarme voedergras

Het suikergehalte in ruwvoer speelt een steeds grotere rol in paardenvoer. Veel paarden lijden aan stofwisselingsstoornissen zoals het Equine Metabool Syndroom (EMS), de ziekte van Cushing (ECS of PPID) – vaak ook in combinatie met hoefbevangenheid – of aan spierstofwisselingsziekten zoals PSSM. Deze paarden hebben een aangepast rantsoen nodig met zo min mogelijk suiker.
Ruwvoer vormt de basis van een gezonde paardenvoeding en speelt dan ook een centrale rol. Tegelijkertijd tonen actuele hooi- en grasonderzoeken een steeds hoger suiker- en fructaangehalte, met name wanneer het gras onder stressvolle omstandigheden wordt geoogst, zoals droogte of sterke temperatuurschommelingen.
Teffgras biedt een interessant alternatief en enkele voordelen: een van nature suiker- en fructaanarm voedergras met goede structuur en hoge acceptatie. Teff is als zogenaamde C4-plant goed bestand tegen warmte en droogte en is daardoor zeer geschikt om te worden geteeld in de context van klimaatverandering.

Wat is teff en waar komt het vandaan?

Teff (Eragrostis tef) is een oeroud gewas met zijn oorsprong in Oost-Afrika. In Ethiopië, Eritrea en de naburige regio’s van de Oost-Afrikaanse Hooglanden wordt teff al duizenden jaren geteeld, vooral als basisvoedingsmiddel. De kleine zaadjes dienen daar voor het maken van teffmeel, waarvan onder andere het traditionele platbrood ‘injera’ gebakken wordt.
De botanische soortnaam Eragrostis is afgeleid van het Grieks en betekent ‘liefdesgras’. Deze benaming duidt op het fijne, tere uiterlijk van deze grassoorten. De delicate bladstructuur zorgt niet alleen voor een bijbehorend plantenbeeld, maar ook voor goede verdraagbaarheid bij weidedieren; een reden waarom Eragrostis-soorten van oudsher bekendstaan als waardevolle
voederplanten.

Teff behoort tot de C4-planten. Wat betekent dat?

Teff behoort tot de zogenaamde C4-planten, net als mais en gierst. Deze planten werken met een bijzondere vorm van fotosynthese, die zich duidelijk onderscheidt van de C3-voedergrassen uit Midden-Europa, zoals doddergras, raaigras, kropaar, enz.
C4-planten hebben een stofwisseling die zeer efficiënt werkt onder warme, droge en lichtintensieve omstandigheden. C4-planten kunnen CO₂ ook bij hoge temperaturen effectief gebruiken, verliezen minder water en blijven zelfs onder stressomstandigheden presteren. Veel C3-grassen hebben daarentegen de neiging om onder hete of droge omstandigheden meer oplosbare suikers en fructaan op te slaan.
Teffgras reguleert zijn suikeropslag duidelijk stabieler en slaat energie voornamelijk op in de vorm van structurele koolhydraten zoals cellulose. Het gehalte aan gemakkelijk oplosbare suikers blijft relatief laag; een belangrijk voordeel voor de voeding van paarden met een gevoelige stofwisseling.
Bovendien kenmerkt teffgras zich als C4-plant door zijn tolerantie tegen droogte, zijn stabiele groei en de gelijkblijvende voederkwaliteit. Hiermee is het niet alleen voedingskundig en fysiologisch interessant, maar ook vanuit agrarisch perspectief een toekomstbestendige cultuur in de context van klimaatverandering.

Teffkorrels voor mensen – teffgras voor paarden

Terwijl teff als levensmiddel vanwege zijn glutenvrije korrel gewaardeerd wordt, wordt het in paardenvoer in een andere vorm gebruikt, namelijk als teffgras.
Voor de voedergewasteelt worden speciale soorten gebruikt die zijn aangepast aan de Midden-Europese klimaatomstandigheden en geselecteerd zijn op hoge groei. De oogst vindt duidelijk vroeger plaats dan bij het gebruik van de korrel, namelijk nog vóór de zaadvorming.
Op die manier ontstaat er een fijn gestructureerd, smakelijk ruwvoer met een laag gehalte aan suiker, zetmeel en fructaan.
Teffgras kan vers als voer worden gebruikt of geconserveerd worden, bijvoorbeeld als cobs of pellets, en kan zo naar wens in verschillende voederconcepten worden opgenomen.

Speciale teelt: de kwaliteit begint op het veld

Teff is geen klassieke graslandplant voor de grootschalige standaardteelt in Midden-Europa. Door zijn herkomst uit warme gebieden brengt de plant bijzondere vereisten met zich mee. Precies daardoor vindt de teelt plaats als speciale teelt onder specifieke omstandigheden.
Teffgras houdt van warmte en verdraagt geen koude temperaturen. De uitzaai kan daardoor pas plaatsvinden bij toereikende bodemtemperaturen. Jonge planten kunnen beschadigd raken door voorjaarsvorst. Het zeer fijne zaaigoed vereist zorgvuldige bereiding van het zaaibed. In de vroege ontwikkelingsfase kent teffgras een langzame ontwikkeling. Ook het tijdstip van oogsten moet exact worden gekozen om tot de gewenste voederkwaliteit te komen.
Deze complexiteit betekent een bewuste sturing op kwaliteit. Teffgras is geen willekeurig massaproduct, maar een specifiek geteeld gewas.

Werking van synefrine in teffgras

In verband met teffgras wordt weleens gesproken over een mogelijke hoeveelheid synefrine. Het gaat hierbij om een natuurlijk voorkomende secundaire plantenstof die vooral voorkomt in citrusvruchten. In verschillende onderzoeken werden in bepaalde Eragrostis-soorten (waaronder ook teffgras) geringe sporen hiervan gevonden.
Synefrine werkt in het organisme via het sympathische zenuwstelsel en kan in het bijzonder in hogere doseringen de stofwisseling stimuleren en de energiereserves mobiliseren. Voor mensen wordt synefrine daardoor onder andere gebruikt in de context van gewichtsbeheersing of prestatieverbetering of voor activering van de vetverbranding. Bij paarden worden mogelijke effecten vooral met het oog op de suiker- en vetstofwisseling evenals de bloedsomloop besproken.
Vanwege de zeer geringe concentraties in teffgras zijn er echter geen relevante fysiologische effecten bij paarden te verwachten. Wel moet in aanmerking worden genomen dat synefrine al in zeer kleine hoeveelheden in het bloed als dopingrelevant wordt geclassificeerd. Het voeren van teffgras en/of producten hiervan wordt daarom niet aanbevolen voor sportpaarden. Voor recreatiepaarden is dit aspect in de regel van ondergeschikt belang.

Conclusie: teffgras in paardenvoer

In teffgras komen voedingskundige en fysiologische voordelen samen met agrarische toekomstbestendigheid: als suiker- en fructaanarm, vezelrijk voedergewas vormt het een interessante aanvulling op het paardenvoer, met name voor paarden met een gevoelige stofwisseling. Bovendien sluit het tegelijkertijd aan op de veranderde omstandigheden in de voederproductie, zoals toenemende periodes van droogte, wisselende neerslaghoeveelheden en de groeiende behoefte aan robuuste, flexibele voederplanten.

Meer informatie over de teffcobs van AGROBS en de gebruiksmogelijkheden vindt u hier.

Wilt u uw paard voeren met teffcobs en deze integreren in uw voederplan? Onze voedingsdeskundigen geven u graag advies en stellen samen met u een voederplan op dat specifiek op uw paard is afgestemd. Ga hier naar het voeradvies.

Teffcobs

NIEUW - De suikerarme grassoort voor gevoelige paarden

Bronnen:

Skillman, L. (2007): Teff may be a summer forage option. University of Kentucky. Beschikbaar via: Teff May Be a Summer Forage Option | College News
McCown, S.; Brummer, M.; Hayes, S.; Olson, G.; Smith, S. R.; Lawrence, L. M. (2012): Acceptability of teff hay by horses. Journal of Equine Veterinary Science, 32, 327–331.
Stanier, W. B.; Brussard, J. R.; Repard, N. M.; Hall, M. H.; Burk, A. O. (2010): Voluntary intake and digestibility of teff hay fed to horses. Journal of Animal Science, 88, 3296–3303.
Heuzé, V.; Thiollet, H.; Tran, G.; Lebas, F. (2017): Tef (Eragrostis tef) hay.
Feedipedia (INRAE, CIRAD, AFZ, FAO). Beschikbaar via: https://www.feedipedia.org
Martinson, K. (z.d.): Fitting teff into the horse diet. University of Minnesota Extension. Beschikbaar via: https://extension.umn.edu/horse-pastures-and-facilities/fitting-teff-horse-diet
Brewer, K.; Machin, J. J.; Maylin, G.; Fenger, C.; Morales-Briceño, A.; Neidhart, M. M.; Tobin, T. (2022): Case report: Synephrine, a plant substance yielding classic environmental clusters of hay related identifications in equine urine. Drug Testing and Analysis, 14 (4), 774–780. Beschikbaar via: https://doi.org/10.1002/dta.3212
DeBoer, M. L.; Hathaway, M. R.; Weber, P. S. D.; Sheaffer, C. C.; Kuhle, K. J.; Martinson, K. L. (2017): Glucose and Insulin Response of Aged Horses Grazing Alfalfa, Perennial Cool-Season Grass, and Teff During the Spring and Late Fall. Journal of Equine Veterinary Science, 52, 62–67. Beschikbaar via: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30929773/
Lacefield, G. D. (z.d.): Teff – Old plant, new use. University of Kentucky Cooperative Extension Service. Beschikbaar via: https://www.dearborncounty.org/egov/documents/1404927950_84056.pdf
Staniar, W. B.; Bussard, J. R.; Repard, N. M.; Hall, M. H.; Burk, A. O. (2010): Voluntary intake and digestibility of teff hay fed to horses. Journal of Animal Science, 88 (10), 3296–3303. Beschikbaar via: https://doi.org/10.2527/jas.2009-2668
Sage, R. F. (2004): The evolution of C4 photosynthesis New Phytologist, 161(2), 341–370. Beschikbaar via: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33873498/
Sage, R. F.; Zhu, X.-G. (2011): Exploiting the engine of C4 photosynthesis. Annual Review of Plant Biology, 62, 19–43. Beschikbaar via: https://doi.org/10.1146/annurev-arplant-042110-103717Miller, D. R. (2014): Teff grass: Crop overview and forage production guide. King’s AgriSeeds. Beschikbaar via: https://kingsagriseeds.com/wp-content/uploads/2014/12/Teff-Grass-Management-Guide.pdf
Schneider, M.; Scharf, F.; Hartmann, S. (2024): Teff im Test: Exotisches Gras als Futtermittel und Zwischenfrucht. In: Bayerisches Landwirtschaftliches Wochenblatt. Beschikbaar via: https://www.wochenblatt-dlv.de/
Feldsaaten Freudenberger GmbH & Co. KG (z.d.): Teffgras – eine Alternative? Beschikbaar via: https://www.freudenberger.net/downloadlink-7210